Δεν θέλω να επιστρέψω όπως έφυγα

Habit discontinuity: γιατί μετά τις διακοπές θέλουμε συχνά να αλλάξουμε συνήθειες, χώρο και τρόπο ζωής

Κάθε φορά που γυρίζω από διακοπές, μου συμβαίνει το ίδιο.

Δεν θέλω απλώς να αδειάσω τη βαλίτσα, να βάλω πλυντήριο και να επιστρέψω στην καθημερινότητά μου. Θέλω να αλλάξω πράγματα.

Ξαφνικά βλέπω το σπίτι μου διαφορετικά. Ανοίγω ένα ντουλάπι και αναρωτιέμαι γιατί έχω κρατήσει τόσα πράγματα που δεν χρησιμοποιώ. Κοιτάζω ένα αντικείμενο που βρίσκεται χρόνια στο ίδιο σημείο και σκέφτομαι ότι δεν μου αρέσει καν. Με πιάνει η ανάγκη να ξεκαθαρίσω συρτάρια, να μετακινήσω έπιπλα, να πετάξω, να χαρίσω, να αδειάσω.

Και κάπου ανάμεσα σε σακούλες, ντουλάπια και μικρές αλλαγές στο σπίτι, αρχίζει συνήθως και ένα δεύτερο ξεκαθάρισμα. Το δικό μου.

Σκέφτομαι ποιες συνήθειες θέλω να πάρω μαζί μου στη νέα σεζόν και ποιες όχι. Πού ξόδευα χρόνο χωρίς να το θέλω πραγματικά. Τι με κούραζε. Τι έκανα επειδή «έτσι γίνεται», επειδή έτσι είχα συνηθίσει ή απλώς επειδή δεν είχα σταματήσει αρκετά για να αναρωτηθώ αν εξακολουθεί να μου ταιριάζει.

Είναι σαν να επιστρέφω σπίτι και να θέλω να πατήσω ένα μικρό reset. Όχι για να γίνω κάποια άλλη, αλλά για να ξαναστήσω τη ζωή μου λίγο πιο κοντά σε αυτή που είμαι τώρα.

Ίσως τελικά δεν είναι τυχαίο: τι είναι το habit discontinuity

Υπάρχει ένας όρος στη συμπεριφορική ψυχολογία που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση όταν τον ανακάλυψα: habit discontinuity.

Με απλά λόγια, habit discontinuity είναι αυτό που συμβαίνει όταν μια αλλαγή στο περιβάλλον ή στη ρουτίνα μας «σπάει» προσωρινά τον αυτοματισμό των παλιών μας συνηθειών και μας δίνει την ευκαιρία να επιλέξουμε ξανά.

Η βασική ιδέα είναι σχετικά απλή. Πολλές από τις καθημερινές μας συμπεριφορές δεν είναι αποτέλεσμα μιας καινούργιας, συνειδητής απόφασης κάθε φορά που τις κάνουμε. Είναι δεμένες με το περιβάλλον και τη ρουτίνα μας.

Το πρωί γίνεται αυτό, μετά εκείνο. Σε μια συγκεκριμένη ώρα ανοίγουμε το κινητό. Σε έναν συγκεκριμένο χώρο κάνουμε τα ίδια πράγματα με τον ίδιο τρόπο. Όταν νιώσουμε πίεση, συχνά αντιδρούμε όπως έχουμε μάθει να αντιδρούμε.

Η μία κίνηση πυροδοτεί την επόμενη και, χωρίς να το καταλαβαίνουμε πάντα, μεγάλο μέρος της ημέρας λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο.

Όταν όμως αλλάζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούμε, αυτή η αυτόματη αλυσίδα μπορεί να διακοπεί. Και εκεί δημιουργείται κάτι πολύ ενδιαφέρον: ένα μικρό παράθυρο επιλογής.

Για λίγο, το παλιό δεν είναι τόσο αυτονόητο.

Γιατί οι διακοπές μας βγάζουν από τον αυτόματο πιλότο

Οι διακοπές, τουλάχιστον για μένα, κάνουν ακριβώς αυτό.

Για κάποιες ημέρες αλλάζουν σχεδόν όλα τα μικρά σημεία αναφοράς της καθημερινότητας: το κρεβάτι, η ώρα που ξυπνάς, το φαγητό, τα ρούχα, οι διαδρομές, ο ρυθμός της ημέρας. Συχνά έχεις και πολύ λιγότερα πράγματα γύρω σου.

Πράγματα που στο σπίτι φαίνονται απαραίτητα, ξαφνικά δεν υπάρχουν — και δεν σου λείπουν καθόλου.

Κυρίως όμως υπάρχει λίγη περισσότερη απόσταση από το πρόγραμμα, τις υποχρεώσεις, τα «πρέπει» και γενικότερα από τον τρόπο που έχουμε μάθει να λειτουργούμε μέσα στην καθημερινότητά μας.

Δεν σημαίνει ότι στις διακοπές λύνουμε μαγικά τη ζωή μας. Ούτε ότι ο πιο χαλαρός εαυτός μας στην παραλία είναι απαραίτητα η πιο αυθεντική εκδοχή μας. Η απόσταση όμως κάνει κάτι πολύ χρήσιμο: μας επιτρέπει να παρατηρήσουμε όσα, όταν είμαστε μέσα στην καθημερινότητα, δεν βλέπουμε πια.

Και ίσως γι’ αυτό, όταν επιστρέφουμε, κάποια πράγματα ξαφνικά μας ενοχλούν.

Δεν άλλαξε απαραίτητα το ντουλάπι.

Εμείς το κοιτάμε με λίγο διαφορετικά μάτια.

Όταν το ξεκαθάρισμα του σπιτιού γίνεται ξεκαθάρισμα ζωής

Πιστεύω ότι αυτός είναι και ο λόγος που η δική μου επιστροφή από τις διακοπές συνοδεύεται σχεδόν πάντα από decluttering.

Δεν είναι απλώς θέμα οργάνωσης. Όταν έχω περάσει ημέρες με μία βαλίτσα και έχω διαπιστώσει, για ακόμη μία φορά, πόσο λίγα πράγματα χρειάζομαι πραγματικά, η υπερβολή στο σπίτι γίνεται πολύ πιο εμφανής.

Ξαφνικά βλέπω καθαρότερα τι χρησιμοποιώ και τι όχι, τι μου αρέσει ακόμη, τι έχω κρατήσει από συνήθεια και τι απλώς καταλαμβάνει χώρο.

Και κάπου εκεί το ξεκαθάρισμα παύει να αφορά μόνο τα αντικείμενα. Γιατί, όσο πετάς πράγματα, έρχεται σχεδόν αναπόφευκτα η ερώτηση:

Τι άλλο κουβαλάω απλώς επειδή το κουβαλούσα μέχρι σήμερα;

Μπορεί να είναι μια συνήθεια, μια υποχρέωση στην οποία λέω μονίμως ναι, ένας τρόπος που οργανώνω τη μέρα μου και δεν με εξυπηρετεί πλέον. Μπορεί να είναι η ανάγκη να είμαι συνέχεια διαθέσιμη, ο χρόνος που χάνω κάθε βράδυ χαζεύοντας χωρίς καν να το απολαμβάνω ή ακόμη και μια παλιότερη εικόνα του εαυτού μου που προσπαθώ να συντηρήσω, παρόλο που έχω ήδη αλλάξει.

Κάπου εκεί, το decluttering γίνεται κάτι περισσότερο από οργάνωση.

Γίνεται χώρος.

Fresh Start Effect: γιατί δεν χρειάζεται να περιμένουμε την 1η Ιανουαρίου

Υπάρχει και ένα ακόμη ενδιαφέρον φαινόμενο στη συμπεριφορική επιστήμη: το Fresh Start Effect.

Η ιδέα είναι ότι ορισμένα χρονικά ορόσημα μπορούν να μας βοηθήσουν να δημιουργήσουμε νοητά μια απόσταση ανάμεσα στο «πριν» και στο «μετά». Μια νέα χρονιά, ένας νέος μήνας, τα γενέθλιά μας, μια νέα δουλειά, μια μετακόμιση ή η επιστροφή από τις διακοπές μπορούν να λειτουργήσουν σαν μια διαχωριστική γραμμή.

Σαν το μυαλό να μας λέει: από εδώ μπορείς να ξεκινήσεις ξανά.

Και αυτό το βρίσκω απελευθερωτικό, γιατί σημαίνει ότι δεν υπάρχει μόνο μία Πρωτοχρονιά τον χρόνο. Μπορούμε να έχουμε πολλά μικρά νέα ξεκινήματα.

Ο Σεπτέμβριος μπορεί να είναι ένα από αυτά. Ένα ταξίδι, μια επιστροφή, μια αλλαγή στη ζωή ή ακόμη και εκείνη η μέρα που κοιτάζεις την καθημερινότητά σου και συνειδητοποιείς ότι δεν θέλεις να συνεχίσεις ακριβώς έτσι.

Το restart δεν χρειάζεται να γίνει άλλο ένα project

Εδώ είναι ίσως η παγίδα.

Όταν νιώσουμε αυτή την ενέργεια της επιστροφής, είναι εύκολο να αποφασίσουμε ότι από Δευτέρα θα αλλάξουμε τα πάντα. Θα ξυπνάμε νωρίτερα, θα γυμναζόμαστε κάθε μέρα, θα τρώμε καλύτερα, θα διαβάζουμε περισσότερο, θα έχουμε πάντα τακτοποιημένο σπίτι, θα περιορίσουμε το κινητό και θα οργανώσουμε επιτέλους όλη τη ζωή μας.

Και κάπως έτσι ένα όμορφο αίσθημα ανανέωσης μετατρέπεται σε ακόμη μία λίστα υποχρεώσεων.

Δεν νομίζω ότι αυτό είναι το ζητούμενο.

Για μένα, το restart μετά τις διακοπές δεν είναι η ευκαιρία να δημιουργήσω μια «τέλεια νέα εκδοχή» του εαυτού μου. Είναι περισσότερο η ευκαιρία να ρωτήσω:

Τι από την προηγούμενη καθημερινότητά μου αξίζει πραγματικά να επιστρέψει;

Αυτή είναι μια πολύ διαφορετική ερώτηση, γιατί δεν ξεκινά από την έλλειψη. Ξεκινά από την επιλογή.

Δεν χρειάζεται να διορθώσω τα πάντα. Μπορώ απλώς να επιλέξω ένα πράγμα που θέλω λιγότερο και ένα πράγμα που θέλω περισσότερο. Λιγότερη βιασύνη και περισσότερο χρόνο χωρίς οθόνες. Λιγότερα πράγματα στο σπίτι και περισσότερο χώρο. Λιγότερο «ναι» από υποχρέωση και περισσότερο χώρο για αυτά που πραγματικά θέλω.

Μικρές αλλαγές στο περιβάλλον, νέες συνήθειες

Αυτό που βρίσκω ίσως πιο ενδιαφέρον στην ιδέα του habit discontinuity είναι ότι αλλάζει λίγο τον τρόπο που βλέπουμε τις συνήθειες.

Συχνά πιστεύουμε ότι, για να αλλάξουμε, χρειαζόμαστε περισσότερη θέληση. Να προσπαθήσουμε περισσότερο, να είμαστε πιο πειθαρχημένοι, να ελέγξουμε καλύτερα τον εαυτό μας.

Όμως οι συνήθειες είναι στενά συνδεδεμένες και με το πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούμε. Και γι’ αυτό, μερικές φορές, αντί να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε τον εαυτό μας, ίσως αξίζει να αλλάξουμε λίγο το περιβάλλον του.

Αν θέλω να χρησιμοποιώ λιγότερο το κινητό, ίσως χρειάζεται να μη βρίσκεται πάνω στο κομοδίνο. Αν θέλω να διαβάζω περισσότερο, ίσως το βιβλίο πρέπει να βρίσκεται εκεί όπου συνήθως κάθομαι. Αν θέλω λιγότερη ακαταστασία, ίσως χρειάζομαι λιγότερα πράγματα και όχι καλύτερο σύστημα αποθήκευσης. Αν θέλω πιο ήρεμα πρωινά, ίσως πρέπει να αλλάξω κάτι από το προηγούμενο βράδυ.

Μικρές αλλαγές στο σκηνικό μπορούν να κάνουν τη νέα συμπεριφορά λίγο πιο εύκολη και την παλιά λίγο λιγότερο αυτόματη. Και ίσως αυτό να είναι πιο ρεαλιστικό από μία ακόμη υπόσχεση του τύπου «από αύριο αλλάζω».

Τι θέλω να επιστρέψει μαζί μου;

Ίσως αυτό να είναι τελικά το δικό μου τελετουργικό επιστροφής.

Ανοίγω τη βαλίτσα, βάζω τα πράγματα στη θέση τους, πετάω μερικά ακόμη, μετακινώ κάτι, αλλάζω κάτι άλλο. Και μαζί με το σπίτι, ξανακοιτάζω λίγο και τη ζωή που άφησα πριν φύγω.

Όχι με τη λογική ότι στις διακοπές ανακάλυψα ξαφνικά τον «νέο μου εαυτό», αλλά επειδή η απόσταση με βοήθησε να δω καθαρότερα τον υπάρχοντα. Τι μου λείπει, τι περισσεύει, τι θέλω περισσότερο και τι έχει ολοκληρώσει, πολύ απλά, τον κύκλο του.

Ίσως λοιπόν το πραγματικό restart να μην είναι να επιστρέψεις αποφασισμένος να αλλάξεις τη ζωή σου.

Ίσως είναι κάτι πολύ πιο ήσυχο: να μην μπεις στον αυτόματο πιλότο ακριβώς από εκεί που τον άφησες. Να κρατήσεις για λίγο αυτό το μικρό κενό ανάμεσα στο πριν και στο μετά και, πριν η καθημερινότητα ξαναγεμίσει όλες τις διαθέσιμες θέσεις, να αποφασίσεις συνειδητά τι αξίζει να μπει πάλι μέσα.

Γιατί μερικές φορές δεν χρειάζεται να γίνουμε μια εντελώς νέα εκδοχή του εαυτού μας.

Χρειάζεται απλώς να δημιουργήσουμε λίγο χώρο για την εκδοχή που έχουμε ήδη γίνει.

Σκεφτείτε το 😉

Στεφανία

---

FAQ